Europa heeft een nieuwe rijbewijsrichtlijn goedgekeurd die het bestaande systeem grondig wijzigt. De bedoeling is de verkeersveiligheid te verhogen, het rijbewijs te moderniseren en de regels in alle lidstaten beter op elkaar af te stemmen. De hervorming introduceert onder meer een digitaal rijbewijs, aangepaste opleidingseisen voor beginnende bestuurders en een striktere aanpak van rijontzeggingen over de grenzen heen.
Digitale rijbewijzen en geldigheidsduur
De Europese wetgever kiest duidelijk voor een digitale toekomst. Bestuurders zullen hun rijbewijs voortaan ook in mobiele vorm kunnen bewaren, bijvoorbeeld via een app op de smartphone. Dat digitale document wordt in alle lidstaten erkend en maakt deel uit van de bredere Europese digitale identiteit. Wie dat verkiest, kan nog altijd een fysieke kaart aanvragen, maar ook die krijgt een vernieuwd model met veiligheidskenmerken die vervalsing moeten bemoeilijken.
Voor rijbewijzen van personenwagens en motorfietsen geldt straks een administratieve geldigheid van vijftien jaar. Wanneer het document eveneens als identiteitsbewijs wordt gebruikt, blijft die termijn beperkt tot tien jaar. Voor zwaardere categorieën, zoals vrachtwagens en bussen, blijft de geldigheid vijf jaar. Lidstaten mogen voor oudere bestuurders kortere geldigheidsduur toepassen, maar enkel op het moment van verlenging en in combinatie met extra controles of opleidingen.
Medische geschiktheid en harmonisatie
De richtlijn versterkt de controle op de fysieke en mentale geschiktheid van bestuurders. Wie een nieuw rijbewijs aanvraagt, moet vooraf worden beoordeeld op onder meer zicht en cardiovasculaire gezondheid. De regels worden op Europees niveau geharmoniseerd zodat in alle lidstaten vergelijkbare criteria gelden. Sommige landen kunnen ervoor kiezen om in specifieke situaties een zelfevaluatie toe te laten, maar dat blijft een uitzondering en moet binnen duidelijke voorwaarden gebeuren.
Beginnende bestuurders en proeftijd
Nieuwe bestuurders krijgen te maken met strengere eisen tijdens de opleiding en het examen. Kandidaten moeten aantonen dat zij veilig kunnen omgaan met moderne rijhulpsystemen, inzicht hebben in risico’s zoals dode hoeken en zich bewust zijn van de gevaren van smartphonegebruik tijdens het rijden. Na het behalen van het rijbewijs volgt een proeftijd van minstens twee jaar waarin bijkomende regels en sancties gelden. Lidstaten worden aangemoedigd een nultolerantie voor alcohol en drugs toe te passen om risicogedrag verder terug te dringen.
Om het tekort aan professionele chauffeurs te verlichten, verlaagt de Europese wetgever de minimumleeftijden voor vrachtwagen- en busbestuurders, op voorwaarde dat zij beschikken over het vereiste bekwaamheidsattest. Daarnaast komt er een systeem waarbij jongeren onder begeleiding kunnen rijden vóór zij de normale minimumleeftijd bereiken. Die regeling wordt verplicht voor personenwagens en facultatief voor andere categorieën, afhankelijk van de keuzes van de lidstaten.
Rijontzeggingen en grensoverschrijdende handhaving
Een belangrijke vernieuwing is de versterkte uitwisseling van informatie tussen lidstaten over schorsingen en intrekkingen van rijbewijzen. Wanneer een bestuurder zijn rijbevoegdheid verliest in één land, geldt dat automatisch in de rest van de Europese Unie. Op die manier wil Europa vermijden dat iemand met een ernstig verkeersverleden eenvoudig naar een andere lidstaat uitwijkt om daar opnieuw te rijden. De regels richten zich vooral op zware overtredingen, zoals rijden onder invloed, zeer ernstige snelheidsovertredingen en betrokkenheid bij dodelijke ongevallen.
